عوارض ناخواسته داروها  ( Adverse drug Reactions or ADRS):

در زمستان ۱۹۶۱ جهان پزشکی فاجعه تالیدوماید را تجربه نمود . تالیدوماید دارویی بود که بعنوان ارام بخش ملایم ( داروی خواب آور ) مصرف می شد . در حدود چهار سال پس از عرضه این دارو در بسیاری از کشورهای مصرف کننده ، افزایش ناگهانی در فراوانی نقص خلقت مادرزادی بصورت Phocomelia  مشاهده شد .

مطالعات اپیدمیولوژیکی نشان داد که علت این افزایش مصرف داروی تالیدوماد در طی دوران بارداری بوده است .

وقوع این فاجعه سبب آغاز شکل گیری مراکز ملی ثبت و بررسی عوارض داروها در کشورهای مختلف دنیا شد .

هدف اصلی این مراکز شناسایی سریع عوارض داروها و اعلام هشدارهای لازم نسبت به وقوع آنها بود . در دنیای امروز که میلیونها نفر همه روزه مصرف کننده داروهای مختلف می باشند و جمع آوری اطلاعات در رابطه با عوارض آنها مشکل می باشد ، چگونه می توان عواقب زیان بار احتمالی ناشی از کاربرد فرآورده های دارویی را ردیابی نمود .

کلید حل این مشکل نظارت دقیق و دائمی بر مصرف فرآورده های دارویی توسط افراد شاغل در حرفه پزشکی می باشد . بنابراین افراد درگیر دراین حرف درهرنقطه از دنیا باید نسبت به اثرات ناخواسته و زیان اور داروها آگاهی داشته باشند و درصورت مشاهده هرگونه عارضه دارویی مورد مشکوک را به یک مرکز واحد در کشور متبوع خود گزارش نمایند .

به این منظور مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها از واحدهای تابعه دفتر تحقیق و توسعه – معاونت غذا و دارو – وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی بعنوان تنها مرکز ملی کشور به جمع آوری و ثبت گزارشهای عوارض دارویی مشاهده شده توسط جامعه محترم پزشکی می پردازد .

چه مواردی رامی توان گزارش نمود ؟

کلیه عوارض ناخواسته مشکوک به مصرف هرنوع فرآورده درمانی ازجمله داروها ( اعم از خوددرمانی یا درمانهای تحت نسخه پزشک) فرآورده های خونی ، واکسن ها ، مواد حاجب ، مواد مورد استفاده در دندان پزشکی یا جراحی ، فرآورده های گیاهی و محلولهای لنز قابل گزارش به این مرکز می باشند .

جهت گزارش یک عارضه اطمینان از وجود ارتباط قطعی میان مصرف فرآورده و بروز عارضه ضروری نیست ، بلکه تردید به ایجاد عارضه نیز قابل گزارش می باشد و همچنین عوارض مشاهده شده اعم از خفیف یا شدید ، گذرا یا پایدار توسط این مرکز پذیرفته می شود .

چه افرادی می توانند عوارض ناخواسته را گزارش نمایند ؟

کلیه حرف پزشکی ، نظیر پزشکان عمومی ، داروسازان ، متخصصین رشته های پزشکی و داروسازی ، دندان پزشکان ، پرستاران و سایر کارکنان حرف پزشکی و غیر پزشکی و مصرف کنندگان دارو می توانند عوارض مشاهده شده را به مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها گزارش نمایند .

ارزیابی عوارض ناخواسته داروها بوقوع پیوسته در سطح کشور ، نیازمند تداوم گزارش دهی می باشد . آنچه حائز اهمیت است رسیدن به مرحله ای است که گزارش دهی عوارض ناخواسته در میان حرف پزشکی مرسوم و معمول گشته و درنظر گرفتن عارضه دارویی بعنوان یک افتراق در تشخیص بیماریها بصورت یک شیوه مقبول در روند دارودرمانی پذیرفته گردد .

برخی نکات قابل توصیه :

اثرات ناخواسته تاخیری : برخی عوارض ( نظیر رتینوپاتی ناشی از کلدوکین ، استئومالاسی ناشی از مصرف داروهای ضد صرع ، سرطانها و ... ) ممکن است ماهها یا سالها پس از قرارگرفتن در معرض فرآورده تظاهر نمایند . هرگونه شک نسبت به وقوع چنین عوارضی در این قبل موارد قابل گزارش می باشد .

سالمندان  : باتوجه به اینکه سالمندان بیش از سایر گروههای سنی مستعد بروز عوارض می باشند . توجه ویژه جامعه پزشکی نسبت به این مساله مورد درخواست می باشد .

ناهنجاریهای مادرزادی :  

هنگامی که نوزادی با نقص خلقت مادرزادی متولد می گردد یا سقط جنین نارس صورت می گیرد از همکاران محترم درخواست می گردد تااحتمال دخالت یا عارضه دارویی را درنظر گرفته و کلیه داروهای مصرف شده درطول دوره بارداری ( ازجمله موارد خوددرمانی ) را گزارش نمایند .

توجه مهم :

۱ - هنگام گزارش یک عارضه ، حتی الامکان نام شرکت سازنده و شماره سری ساخت را جستجو نموده و گزارش نمایید .

۲ - هرگز به دلیل نامعلوم بودن برخی اطلاعات درخواستی در فرم گزارش نمودن عارضه اجتناب نفرمایید .

۳ - هویت بیمار و گزارشگر  محرمانه خواهد ماند .

۴ - سایت اینترنتی شرکت البرز دارو         www.alborzdarouco.com